Υπάρχει αλλαγή στην ανάληψη ευθύνης στα σημερινά ζευγάρια;

Και ποια είναι τα ψυχολογικά αίτια που όλο και περισσότεροι άνθρωποι προτιμούν τη μοναξιά;

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια σαφής μετατόπιση στον τρόπο που οι άνθρωποι σχετίζονται:λιγότεροι γάμοι, περισσότερες «ρευστές» σχέσεις, μεγαλύτερη αποδοχή του να είσαι μόνος και να το επιλέγεις συνειδητά. Η «μοναξιά» παύει σιγά σιγά να είναι στιγματισμένη, ενώ η ανάγκη για προσωπική ελευθερία και αυτοπραγμάτωση γίνεται κεντρική αξία. Έρευνες δείχνουν ότι η singlehood (το να μην είσαι σε σχέση) αυξάνεται διεθνώς και ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι δηλώνουν ικανοποιημένοι με το να είναι μόνοι.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο τίθενται δύο κρίσιμα ερωτήματα:

1. Υπάρχει όντως αλλαγή στην ανάληψη ευθύνης μέσα στα σύγχρονα ζευγάρια;

2. Ποια είναι τα ψυχολογικά αίτια που ωθούν τόσο πολλούς ανθρώπους να προτιμούν τη μοναχική ζωή;

3. 
   

1. Αλλαγή στην ανάληψη ευθύνης στα σύγχρονα ζευγάρια

1.1 Από το «πρέπει» στο «θέλω»

Παραδοσιακά, οι σχέσεις βασίζονταν πολύ στο κοινωνικό «πρέπει»:πρέπει να παντρευτώ, πρέπει να κάνω οικογένεια, πρέπει να μείνω σε μια σχέση «για τα παιδιά» ή «για να μην είμαι μόνος/η». Σήμερα, ειδικά στις νεότερες γενιές, το κριτήριο μετατοπίζεται στο «θέλω»:

• Θέλω αυτή τη σχέση;

• Με εξελίσσει;

• Με σέβεται;

• Χωράει την ταυτότητά μου;

  
  

Η δέσμευση (commitment) δεν θεωρείται πλέον αυτονόητη συνέπεια της σχέσης, αλλά συνειδητή επιλογή. Η διεθνής βιβλιογραφία για τη δέσμευση στις σχέσεις τονίζει ότι η πραγματική δέσμευση σημαίνει πρόθεση να διατηρήσω τη σχέση στο χρόνο, αναλαμβάνοντας ευθύνη για τις συνέπειες των πράξεών μου.

1.2 Επαναδιαπραγμάτευση ρόλων και ευθυνών

Στα ζευγάρια σήμερα παρατηρούνται σημαντικές αλλαγές:

• Ρόλοι φύλου: Οι γυναίκες είναι οικονομικά πιο αυτόνομες, μορφωμένες και με υψηλότερες απαιτήσεις από τη σχέση. Αυτό θολώνει τα παλιά στερεότυπα (ο άνδρας-κουβαλητής, η γυναίκα-φροντιστής) και απαιτεί μια πιο ισότιμη, διαπραγματεύσιμη κατανομή ευθυνών. Πολλές γυναίκες δηλώνουν ότι προτιμούν να είναι single παρά να επενδύσουν σε μια σχέση που δεν σέβεται την αυτονομία τους.

• Οικονομικές και επαγγελματικές πιέσεις: Η αστάθεια, το άγχος καριέρας και η εργασιακή ανασφάλεια κάνουν τους ανθρώπους πιο προσεκτικούς στο να «φορτωθούν» επιπλέον ευθύνες, όπως κοινή ζωή, παιδιά, δάνεια.

• Σχέσεις σε «μεταβατικά στάδια»: Σχέσεις τύπου situationship (κάτι παραπάνω από φλερτ, κάτι λιγότερο από σχέση) επιτρέπουν συναισθηματική εγγύτητα χωρίς σαφείς δεσμεύσεις και υποχρεώσεις.

  
  

Όλα αυτά δείχνουν ότι η ανάληψη ευθύνης περνά από «παράδοση» σε διαπραγμάτευση: το κάθε μέλος του ζευγαριού χρειάζεται να εκφράσει ηθελημένα τι μπορεί και τι θέλει να προσφέρει – και όχι απλώς να ακολουθήσει έναν κοινωνικό κανόνα.

1.3 Φόβος δέσμευσης και αποφυγή ευθύνης

Παράλληλα όμως, αυξάνονται και τα φαινόμενα φοβίας δέσμευσης (commitment phobia / gamophobia). Αυτό συχνά συνδέεται με:

• φόβο εγκατάλειψης ή απόρριψης,

• προηγούμενα τραυματικά βιώματα σχέσεων (άπιστες ή κακοποιητικές σχέσεις, διαζύγια γονιών),

• δυσκολία στην εγγύτητα (ιδιαίτερα σε άτομα με αποφευκτικό ή φοβικό-αποφευκτικό δεσμό), ScienceDirect+1

• χαμηλή αντοχή στη σύγκρουση και την απογοήτευση.

  
  

Έτσι, για αρκετούς ανθρώπους, το «δεν δεσμεύομαι» λειτουργεί ως τρόπος να μην αναλάβω ευθύνη – ούτε για τα δικά μου συναισθήματα, ούτε για τα συναισθήματα του άλλου.

2. Γιατί όλο και περισσότεροι άνθρωποι προτιμούν τη μοναξιά;

Στη διεθνή βιβλιογραφία δεν μιλάμε απλώς για αύξηση της μοναξιάς ως προβλήματος, αλλά και για άνοδο της singlehood ως συνειδητά επιλεγμένου τρόπου ζωής.

2.1 Ψυχολογικοί παράγοντες

α) Ανάγκη για αυτονομία και ελευθερία

Μελέτες καταγράφουν ότι από τους πιο συχνούς λόγους που οι άνθρωποι δηλώνουν single είναι:

• η ελευθερία («θέλω να κάνω ό,τι θέλω, όποτε θέλω»),

• η προτεραιότητα σε προσωπικούς στόχους (καριέρα, σπουδές, ταξίδια),

• η επιθυμία να επενδύσουν στον εαυτό τους αντί σε μια σχέση που ίσως δεν είναι σταθερή.

  
  
  
  

  Η αυτονομία δεν βιώνεται πλέον ως «εγωισμός», αλλά ως υγιής αυτοφροντίδα. Πολλοί άνθρωποι νιώθουν πως μπορούν να αναπτυχθούν πιο γρήγορα και πιο γνήσια όταν δεν προσαρμόζουν συνεχώς τη ζωή τους στις ανάγκες ενός συντρόφου.

  
  

β) Φόβος πληγώματος και προστασία εαυτού

Έρευνα για τους λόγους singlehood σε μεγάλο δείγμα ατόμων έδειξε ότι, εκτός από την ελευθερία, πολύ συχνά οι άνθρωποι αναφέρουν:

• φόβο να πληγωθούν,

• δυσκολία στο φλερτ και στις κοινωνικές δεξιότητες,

• δυσπιστία έναντι των σχέσεων λόγω των πολλών παραδειγμάτων διαζυγίων και συγκρούσεων γύρω τους.

  
  

Ειδικά όσοι έχουν αγχώδη ή αποφευκτική προσκόλληση, μπορεί να βιώνουν τις σχέσεις ως απειλή στην ψυχική τους σταθερότητα, οπότε επιλέγουν τη μοναξιά ως «ασφαλή ζώνη».

γ) Singlehood ως ταυτότητα και όχι ως «έλλειμμα»

Νεότερες ψυχολογικές προσεγγίσεις μιλούν για singlehood ως ταυτότητα: δεν είναι απλώς μια φάση πριν τη «σωστή» σχέση, αλλά ένας τρόπος ζωής που κάποιοι επιλέγουν συνειδητά.

• Για ορισμένους ανθρώπους, το να είναι single αποτελεί κομμάτι της αυθεντικής τους ταυτότητας.

• Δεν βιώνουν έλλειψη, αλλά πληρότητα – μέσα από φιλίες, προσωπικά ενδιαφέροντα, δημιουργικότητα, ή άλλες μορφές σύνδεσης (οικογένεια, κοινότητες).

• Μελέτες δείχνουν ότι ένα σημαντικό μέρος των νέων σήμερα δηλώνει πιο ικανοποιημένο με το να είναι single σε σύγκριση με συνομήλικους τους πριν από 10 χρόνια.

2.2 Κοινωνικο-πολιτισμικοί και οικονομικοί παράγοντες

α) Αλλαγή κοινωνικών προσδοκιών

Η πίεση «να παντρευτείς για να είσαι ολοκληρωμένος» μειώνεται σε πολλές δυτικές κοινωνίες, ενώ εμφανίζεται όλο και περισσότερο ο δημόσιος λόγος που εξυμνεί τη single ζωή, ειδικά για τις γυναίκες.

Τα social media, τα άρθρα γνώμης και οι σειρές/ταινίες παρουσιάζουν πλέον θετικά παραδείγματα ανθρώπων που ζουν μόνοι, χωρίς αυτό να παρουσιάζεται ως αποτυχία.

β) Οικονομική και επαγγελματική πίεση

Η οικονομική ανασφάλεια, το υψηλό κόστος ζωής και η πίεση καριέρας κάνουν πολλούς ανθρώπους να αισθάνονται ότι μια σχέση ή οικογένεια θα επιβαρύνει ακόμα περισσότερο την ήδη δύσκολη καθημερινότητα. Επίσης, η οικονομική ανεξαρτησία – ιδίως των γυναικών – σημαίνει ότι δεν χρειάζονται πια τη σχέση για οικονομική επιβίωση, άρα μπορούν πιο εύκολα να επιλέξουν να μείνουν μόνοι.

γ) Νέες μορφές σχέσεων & κουλτούρα «μη δέσμευσης»

Κουλτούρες όπως:

• hookups,

• situationships,

• ανοιχτές σχέσεις,

• «αγόρι/κορίτσι του σεξ» (friends with benefits)

  
  

δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η συναισθηματική δέσμευση καθυστερεί, αποδυναμώνεται ή θεωρείται προαιρετική.

Αυτό προσφέρει μια ψευδαίσθηση συντροφικότητας – χωρίς όμως τη βαθιά ανάληψη ευθύνης, με αποτέλεσμα πολλοί άνθρωποι τελικά να νιώθουν πιο ασφαλείς και πιο «καθαροί» ψυχικά όταν είναι ξεκάθαρα μόνοι.

3. Μοναξιά vs. επιλεγμένη μοναχικότητα

Είναι σημαντικό να διακρίνουμε δύο διαφορετικά φαινόμενα:

1. Μοναξιά (loneliness): οδυνηρή εμπειρία απομόνωσης, αίσθημα ότι «δεν με βλέπει, δεν με καταλαβαίνει κανείς». Συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για κατάθλιψη, άγχος, σωματικά προβλήματα.

2. Επιλεγμένη μοναχικότητα / singlehood: συνειδητή επιλογή να μην είμαι σε ερωτική σχέση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν έχω δίκτυο στήριξης, φίλους, κοινότητα. Πολλές έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι αυτοί μπορούν να είναι εξίσου ή και περισσότερο ευτυχισμένοι από όσους είναι σε σχέση, εφόσον έχουν ικανοποιητικές κοινωνικές επαφές και νόημα στη ζωή τους.

3. 
   

Άρα, το ότι «πολλοί προτιμούν τη μοναξιά» δεν σημαίνει απαραίτητα ψυχική παθολογία. Μπορεί να είναι μια υγιής, ώριμη στάση απέναντι στον εαυτό και στις σχέσεις – ιδίως όταν συνοδεύεται από ψυχική αυτογνωσία: «προτιμώ να είμαι μόνος, παρά σε μια κακή σχέση».

4. Τι σημαίνει όλα αυτά για την ανάληψη ευθύνης στις σχέσεις;

4.1 Θετικές πλευρές

• Οι άνθρωποι μπαίνουν (ιδανικά) σε σχέση από επιλογή και όχι από ανάγκη ή κοινωνική πίεση.

• Αυξάνεται η επίγνωση προσωπικών ορίων – τι αντέχω, τι θέλω, τι δεν διαπραγματεύομαι.

• Το να μείνω μόνος αν η σχέση δεν είναι λειτουργική, μπορεί να είναι πράξη μεγάλης ευθύνης απέναντι στον εαυτό μου.

  
  

4.2 Προκλήσεις

• Ο φόβος δέσμευσης μπορεί να γίνεται άλλοθι για να μην αναλαμβάνω καμία ευθύνη, να φεύγω στην πρώτη δυσκολία, να αντιμετωπίζω τον άλλον ως «αναλώσιμο».

• Η κουλτούρα του «έχω πάντα επιλογές» (dating apps, άπειροι πιθανοί σύντροφοι) ενισχύει την ψευδαίσθηση ότι αν υπάρξει η παραμικρή δυσκολία «απλώς αλλάζω άνθρωπο». Scribd+1

• Η υπερβολική εστίαση στην αυτονομία μπορεί να εμποδίσει την ανάπτυξη της ικανότητας για βαθιά οικειότητα, αλληλεξάρτηση και κοινή ευθύνη.

5. Συμπέρασμα

Ναι, υπάρχει ουσιαστική αλλαγή στην ανάληψη ευθύνης στα σημερινά ζευγάρια.

Από τη μία πλευρά, πολλοί άνθρωποι γίνονται πιο συνειδητοί:δεν μπαίνουν σε σχέσεις από φόβο, δεν μένουν σε γάμους από ντροπή, επιλέγουν τη single ζωή ως χώρο ελευθερίας, αυτογνωσίας και ανάπτυξης. Οι έρευνες δείχνουν ότι η singlehood μπορεί να είναι μια υγιής και ικανοποιητική επιλογή, όταν συνοδεύεται από κοινωνική στήριξη και προσωπικό νόημα.

Από την άλλη πλευρά, η αύξηση του φόβου δέσμευσης, η ευκολία της «μη σχέσης» και η κουλτούρα της διαρκούς επιλογής μπορούν να υπονομεύσουν τη διάθεση των ανθρώπων να επενδύσουν βαθιά, να αντέξουν τη δυσκολία, να χτίσουν κοινή ζωή με ευθύνη και συνέπεια.

Ίσως το πραγματικό ζητούμενο της εποχής δεν είναι «σχέση ή μοναξιά», αλλά η ικανότητα να αναλαμβάνουμε ευθύνη – είτε είμαστε σε ζευγάρι είτε όχι:ευθύνη για τα όριά μας, τις επιλογές μας, τις πληγές μας και τον τρόπο που σχετιζόμαστε με τον εαυτό μας και τους άλλους.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

• Girme, Y. U., Park, Y., & MacDonald, G. (2023). Coping or thriving? Intrapersonal, interpersonal, and societal factors associated with well-being in singlehood. Perspectives on Psychological Science. PMC

• Kislev, E. (2019). Happy Singlehood: The Rising Acceptance and Celebration of Solo Living. cfhu.org+1

• Apostolou, M. (2020). Singles’ reasons for being single: Empirical evidence from an evolutionary perspective. Frontiers in Psychology. Frontiers

• Pepping, C. A., et al. (2019). Adult attachment and long-term singlehood. ScienceDirect

• Kislev, E. (2024). Singlehood as an identity. Taylor & Francis Online+1

• Stanley, S. M., & Markman, H. (2010). Commitment: Functions, formation, and the securing of romantic attachment. PMC

• Various recent news & feature articles on rising singlehood and changing attitudes toward marriage and relationships. The Sun+3The Wall Street Journal+3New York Post+3